BOOK III THE CONFLICT BETWEEN THE RIGHT AND THE EXPEDIENT
Project Gutenberg EPUB3 edition
Cicero, Marcus Tullius and Miller, Walter
An ne turpiter faceret? Primum minima de malis. Num[357] igitur tantum mali turpitudo ista habebat,[358] quantum ille cruciatus? Deinde illud etiam apud Accium:
Atreus; Ribbeck2, 227-228
Fregistín[359] fidem?
Néque dedi neque do ínfideli cuíquam
quamquam ab impio rege dicitur, luculente tamen dicitur.
103 Addunt etiam, quem ad modum nos dicamus videri quaedam utilia, quae non sint, sic se dicere videri quaedam honesta, quae non sint, "ut hoc ipsum videtur honestum, conservandi iuris iurandi causa ad cruciatum revertisse; sed fit non honestum, quia, quod per vim hostium esset actum, ratum esse non debuit."
Addunt etiam, quicquid valde utile sit, id fieri honestum, etiamsi antea non videretur.
Haec fere contra Regulum. Sed prima quaeque[360] videamus.
Expediency inseparable from moral rectitude.
XXVIII. People overturn the fundamental principles established by nature, when they divorce expediency from moral rectitude. For we all seek to obtain what is to us expedient; we are irresistibly drawn toward it, and we cannot possibly be otherwise. For who is there that would turn his back upon what is to him expedient? Or rather, who is there that does not exert himself to the utmost to secure it? But because we cannot discover it anywhere except in good report, propriety, and moral rectitude, we look upon these three for that reason as the first and the highest objects of endeavour, while what we term expediency we account not so much an ornament to our dignity as a necessary incident to living.
Arguments against Regulus's fidelity to his oath: (1) he had no need to fear God's wrath,
102 "What significance, then," some one will say, "do we attach to an oath? It is not that we fear the wrath of Jove, is it? Not at all; it is the universally accepted view of all philosophers that God is never angry, never hurtful. This is the doctrine not only of those[BZ] who teach that God is Himself free from troubling cares and that He imposes no trouble upon others, but also of those[CA] who believe that God is ever working and ever directing His world. Furthermore, suppose Jupiter had been wroth, what greater injury could He have inflicted upon Regulus than Regulus brought upon himself? Religious scruple, therefore, had no such preponderance as to outweigh so great expediency."
(2) "Of two evils choose the less,"
"Or was he afraid that his act would be morally wrong? As to that, first of all, the proverb says 'Of evils choose the least.' Did that moral wrong, then, really involve as great an evil as did that awful torture? And secondly, there are the lines of Accius:
Thyestes. 'Hast thou broke thy faith?'
Atreus. 'None have I giv'n; none give I ever to the faithless.'
Although this sentiment is put into the mouth of a wicked king, still it is illuminating in its correctness."
(3) oaths extorted by constraint not binding,
103 Their third argument is this: just as we maintain that some things seem expedient but are not, so they maintain, some things seem morally right but are not. "For example," they contend, "in this very case it seems morally right for Regulus to have returned to torture for the sake of being true to his oath. But it proves not to be morally right, because what an enemy extorted by force ought not to have been binding."
(4) exceptional expediency makes right.
As their concluding argument, they add: whatever is highly expedient may prove to be morally right, even if it did not seem so in advance.
These are in substance the arguments raised against the conduct of Regulus. Let us consider them each in turn.
104 XXIX. "Non fuit Iuppiter metuendus ne iratus noceret, qui neque irasci solet nec nocere."
Haec quidem ratio non magis contra Reguli quam contra omne ius iurandum valet. Sed in iure iurando non qui metus, sed quae vis sit, debet intellegi; est enim ius iurandum affirmatio religiosa; quod autem affirmate quasi deo teste promiseris, id tenendum est. Iam enim non ad iram deorum, quae nulla est, sed ad iustitiam et ad fidem pertinet. Nam praeclare Ennius:
(Thyestes?) Fab. inc., Vahlen2, 403
Ó Fides alma ápta pinnis ét ius iurandúm Iovis!
Qui ius igitur iurandum violat, is Fidem violat, quam in Capitolio "vicinam Iovis optimi maximi," |Unknown| ut in Catonis oratione est, maiores nostri esse voluerunt.
105 At enim ne iratus quidem Iuppiter plus Regulo nocuisset, quam sibi nocuit ipse Regulus.
Certe, si nihil malum esset nisi dolere. Id autem non modo [non][361] summum malum, sed ne malum quidem esse maxima auctoritate philosophi affirmant. Quorum quidem testem non mediocrem, sed haud scio an gravissimum Regulum nolite, quaeso, vituperare. Quem enim locupletiorem quaerimus quam principem populi Romani, qui retinendi officii causa cruciatum subierit voluntarium?
Nam quod aiunt: "minima de malis," id est ut turpiter potius quam calamitose, an est ullum maius malum turpitudine? quae si in deformitate corporis habet[362] aliquid offensionis, quanta illa depravatio et foeditas turpificati animi debet videri! 106 Itaque nervosius qui ista disserunt, solum audent malum dicere id, quod turpe sit, qui autem remissius, ii tamen non dubitant summum malum dicere.
Nam illud quidem:
Accius, Atreus; Ribbeck2, 228
Néque dedi neque do ínfideli cuíquam
idcirco recte a poëta, quia, cum tractaretur Atreus, personae serviendum fuit. Sed si hoc sibi sument, nullam esse fidem, quae infideli data sit, videant, ne quaeratur latebra periurio.
107 Est autem ius etiam bellicum fidesque iuris iurandi saepe cum hoste servanda.[363] Quod enim ita iuratum est, ut mens conciperet fieri oportere, id servandum est; quod aliter, id si non fecerit, nullum est periurium. Ut, si praedonibus pactum pro capite pretium non attuleris, nulla fraus sit,[364] ne si iuratus quidem id non feceris; nam pirata non est ex perduellium numero definitus, sed communis hostis omnium; cum hoc nec fides debet nec ius iurandum esse commune. 108 Non enim falsum iurare periurare est, sed, quod ex animi tui sententia iuraris, sicut verbis concipitur more nostro, id non facere periurium est. Scite enim[365] Euripides:
Hippolytus 612
Iurávi lingua, méntem iniuratám gero.
Regulus vero non debuit condiciones pactionesque bellicas et hostiles perturbare periurio. Cum iusto enim et legitimo hoste res gerebatur, adversus quem et totum ius fetiale et multa sunt iura communia. Quod ni ita esset, numquam claros viros senatus vinctos[366] hostibus dedidisset.
Rebuttal.
104 XXIX. "He need not have been afraid that Jupiter in anger would inflict injury upon him; he is not wont to be angry or hurtful."